दुवै बसमा सवार ६५ यात्रुमध्ये ३ जना पौडिएर बाहिर निस्कन सफल भएका थिए भने बाँकी बेपत्ता भएका थिए ।

नदीमा डुबेका ६२ यात्रुमध्ये शुक्रबार अपराह्नसम्म २३ जनाको शव भेटिएको छ । ३९ जनाको अवस्था अझै पत्ता लाग्न सकेको छैन ।

घटनास्थलबाट झण्डै १०३ किलोमिटर तल गण्डक ब्यारेज वरपर अधिकांश शव भेटिएका छन् । चितवनतर्फ ५, पश्चिम नवलपरासीमा १ र बाँकी १७ वटा शव पूर्वी नवलपरासीमा भेटिए ।

राष्ट्र बैंकले बिहीबार सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार कर्णाली विकास बैंक, नारायणी डेभलपमेन्ट बैंक, कर्पोरेट, सिन्धु विकास र एक्सेल डेभलपमेन्ट बैंकलाई कारबाही गरेको हो । यी संस्थाको सञ्चालक समिति, प्रमुख कार्यकारी अधिकृतहरुलाई कारबाही तथा सचेत गराउने काम पनि भएको छ ।

राष्ट्र बैंकले सिन्धु विकास बैंकका अध्यक्ष राजेन्द्रकुमार श्रेष्ठलाई कारबाही गरेको हो । राष्ट्र बैंकबाट जारी भएको एकीकृत निर्देशनविपरीत काम गरेको भन्दै अध्यक्षलाई ५ लाख रुपैयाँ नगद जरिवाना गरेको छ । पुँजी कोषको अनुपात ३२.०९ प्रतिशत अपुग भएको भन्दै सिन्धु विकासलाई कारबाही गरिएको राष्ट्र बैंकको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

अनिवार्य नगद मौज्दात (सीआरआर) सीमामा नराखेको भन्दै कर्णाली डेभलपमेन्ट बैंक पनि कारबाहीमा परेको छ । राष्ट्र बैंकका अनुसार कर्णाली विकास बैंकलाई २ हजार ५ सय ४६ रुपैयाँ जरिवाना गरिएको छ ।

समयमै वासलात नबुझाएको भन्दै कर्पोरेट डेभलपमेन्ट बैंकलाई पनि सचेत गराइएको छ भने नारायणी डेभलपमेन्ट बैंक पनि कारबाहीमा परेको छ । ‘समयमै लेखा परीक्षण नगराएको तथा वासलात नबुझाएको भन्दै एक्सेल डेभलपमेन्ट बैंक पनि कारबाहीमा परेको छ भने एक्सेल विकास बैंकलाई सचेत गराइएको छ,’ राष्ट्र बैंकले भनेको छ ।

नियामक निकायको कारबाहीमा पर्ने वित्त कम्पनीहरुमा बेष्ट फाइनान्स, रिलायन्स फाइनान्स र प्रोग्रेसिभ फाइनान्स छन् । नियमविपरीत काम गरेको भन्दै यी संस्थालाई पनि राष्ट्र बैंकले कारबाही गरेको हो ।

उनले लामो समयदेखि एउटै दरमा उपलब्ध सेवासुविधालाई समयानुकूल परिमार्जन गरिएको बताए । यसअघि आंशिक रुपमा परिमार्जन गरिए पनि यसपटक भने सबै सेवासुविधाको दर परिमार्जन गरिएको हो । नयाँ सुविधा थैलीमा स्वास्थ्य बीमाअन्तर्गत एक हजार दुई सय ९० प्रकारका औषधि रहेका छन् ।

अस्पताल टिकट ५० तोकिएको छ । शय्याको प्रतिदिन दुई सय ५० राखिएको छ । यसअघि साधारण शय्याको रु दुई सय थियो । स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रमअन्तर्गत पाँच जना परिवारसम्मका लागि रु तीन हजार पाँच सय बराबरको योगदानका आधारमा एक लाखसम्मको स्वास्थ्य सेवासुविधा उपलब्ध गराइन्छ ।

यस्तै थप प्रतिसदस्य रु सात सयका दरले योगदान रकम थपिँदै जाने र प्रतिसदस्य २० हजार बराबरको सेवासुविधा थपिने प्रावधान रहेको छ । स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रमको अधिकतम सेवा सुविधाको सीमा रु दुई लाखसम्म तोकिएको छ ।

बीमा कार्यक्रममा कूल बीमित परिवार सङ्ख्या २३ लाख ९२ हजार छ सय ७६ जना र कूल बीमित जनसङ्ख्या ७७ लाख ४१ हजार चार सय ८३ जना (२६ दशमलव ५४ प्रतिशत) रहेको छ ।

बुधबार सामाजिक विकास तथा स्वास्थ्यमन्त्री विन्दुकुमार थापाले उक्त पाठ्यक्रम सार्वजानिक गरेका छन् । भदौ १६ गतेबाट विश्वविद्यालयले उक्त विषयको पढाइ थाल्ने छ ।

प्राकृतिक विज्ञानमात्र नभई समाज विज्ञानसँग जोडेर यसको पढाइ गरिने भएकाले यो विषय बढी व्यावहारिक हुने तिमिल्सिना बताउँछन् । अहिले पढाउनका लागि दक्ष जनशक्ति अभाव रहेको स्वीकार गर्दै उनले राष्ट्रिय, अन्तर्राष्ट्रिय संस्थासँग सहकार्य गरी पढाइ सञ्चालन गरिने बताए ।

तिमिल्सिनाले राष्ट्रिय अन्तर्राष्ट्रिय विज्ञसँगको लामो छलफलपछि पाठ्यक्रम तयार पारिएको बताएका छन् । विश्वविद्यालयका कुलपति प्राडा गणेशमान गुरुङले यसको पढाई संचालन गर्न सके प्रभावकारी बन्ने बताए । यसको पढाई २ वर्षमा सकिने छ ।

विज्ञान प्रविधिमा स्नातक उत्तीर्ण भएकाले मात्र यो विषय पढ्न सक्नेछन् । प्रतिसेमेस्टर २० जना विद्यार्थी प्रवेश परीक्षामार्फत छनोट गरिनेछ । यसका लागि छुट्टै प्रयोगशाला बनाउन लागिएको रजिष्ट्रार तिमिल्सिनाले बताए ।

महिला टोलीको अवस्था प्रदर्शन मात्रै होइन, पाउने सेवा सेविधा, एक्सपोजर र लोकप्रियता सबैमा कमजोर छ । सन् २००७ देखि अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट खेल्न थालेपनि नेपाली महिला खेलाडीले हालसम्म उपाधि जितेको छैन । पछिल्लो समय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा प्रदर्शन झनै खस्किँदै गइरहेको छ ।

एसीसी वुमन्स टी–२० एसिया कप २०२४ छनोटमा परेको नेपाली महिला क्रिकेटर टोली प्रतियोगितामा राम्रो प्रदर्शन गरेर परिचय बदल्ने दाउमा छ । आजदेखि श्रीलंकामा खेल सुरु हुँदैछ । जसमा नेपालसहित भारत, पाकिस्तान र यूएई समूह ए मा छन् । समूह बी मा बंगलादेश, थाईल्यान्ड, श्रीलंका र मलेसिया छन् ।

तुलनात्मक रुपमा नेपाल कठिन समूहमा छ । अघिल्लो महिना आईसीसी टी–२० विश्वकप २०२४ मा नेपालको पुरुष टोलीले दक्षिण अफ्रिका र बंगलादेशविरुद्ध गरेको प्रदर्शनले ठूला टोलीलाई हराउन सक्ने हौसला महिला क्रिकेटरमा आएको छ । त्यसैले नेपालको लक्ष्य पनि ठूला टोलीलाई अपसेट छ ।

नेपाली टोली :
इन्दु बर्मा (कप्तान), सीता रानामगर, राजमति ऐरी, रुबिना क्षेत्री, डली भट्ट, ममता चौधरी, कविता जोशी, कविता कुँवर, कृतिका मरासिनी, पूजा महतो, विन्दु रावल, रोमा थापा, सबनम राई, सम्झना खड्का र काजोल श्रेष्ठ (विकेटकिपर)

एसिया कपमा नेपालको खेल तालिका
४ असार ( १९जुलाई) : यूएईसँग, दिउँसो २ः१५
६ असार (२१ जुलाई) : पाकिस्तानसँग, साँझ ७ ः १५
८ साउन (२३ जुलाई) : भारतसँग साँझ ७ ः१५

इष्ट्मित्र , नाता गोता जुटाएर लगनका दिन बिहान नौ बजे नै जन्ती प्रस्थान गरियो – स्याङ्जा तिर । तिन्ताक , बस रिजर्भ गरेर जन्ती जाने चलन थिएन । बूढाखाडा , केटाकेटी र सामान बोक्ने माछे सबै लोर्याङ् लोर्याङ्ग हिँडेरै आरेभन्जिङ पुगियो । आरेभन्जिङ्ममा भाइ बिमल नेपाल पनि घाँटिमा क्यामेरा झुण्डाएर जन्ती जाने तयारिमा रैछन्। अब बल्ल मटर खोज्न पर्यो ।लच्छु दाइ , पारी ठूल्मामा , रक्साहा ठूल्दाइ जस्ता टाठाबाठाले एउटा बस संग कुरा गर्नुभयो । बसवालाले – ठिक छ , बेहुला लाई सिटमा राख्दिम्ला । अरु सबै छताँ बस्नुस् भन्यो । हुन्छ भनेर म र लच्छु दाइभित्र पसेम्,अरु जन्ती पाटी छतमा चढे ।

बस हुँइकियो ।भित्र त छिरियो , बस पुरै प्याक रैछ ।सिट कोले छोड्थ्यो र ?कन्डक्टर र दाइले – लौन , हाम्रा दुलाहा बाउलाइ बसाल्न पर्यो, एउटा सिट छोडिनुस् न – भनेर अनुरोध गर्नुभयो ।सबैले कानमा ठेँडो हाले झैँ सुनेको नसुनेइ गरे , कौनै मुर्दार उठेनन्। म भने भैरान्थान हिँडालेको बोको झैँ बसको खाँबो समातेर उभिइरहेँ।बीचमा कोहि ओर्लिएनन् ।राम्दी पुगेपछी हार खाएर हामी पनि छतमै उक्लिएम्।

पाँच बजेतिर दहथुम झरियो । त्यहाँ गोबिन्द नेपाल दाजु पनि मिसिन आइपुग्नुभयो । र लागियो पारी पकान तिर।आँधिखोला ठूलै थियो , तर पुल थिएन । सबैले कपडा खोलेर कट्टुका भरमा आँधी तरियो।

पारी तिरमा जुत्ता कपडा लाएर हिड्न तयारी गर्दा त पारी स्वामिडाँडा तिरबाट घ्रुम् घ्रुम बाजा बजाउदै एकहुल मान्छे झरे ।हाम्रा जन्तिले – लौ यता पनि ब्याहा रैछ , बाजा ठोकेर हिँडेका छन, भनेर गफ गरे ।

आखिरमा ती बाजे टोलि त हामिलाइ लिन आएका रैछन्।हाम्रा ससुरा बा खान्दानी र सौखिन मान्छे । माहिली छोरिको बिबाहमा बाजै ठोक्दिम् न , भनेर बाजाको बन्दोबस्त गर्नुभएको रहेछ । हामिलाइ के थाह ?अहिले संझिदा आफैलाइ हाँसो लाग्ने ।

तेतिबेलाको बिहे रातिमै हुन्थ्यो ।ठिक्क संजे बेलामा घर पुगियो । पुग्ने बित्तिकै जन्ती खुवाउने कार्यक्रम भयो र हामिलाइ बोलाइयो ।जन्ति जति लहरै गुन्द्रीमा बसेर खान थालियो ।मैले यसो खान थाल्छु त जुन दुनाको चाखे पनि अचार मात्रै छ , तर्कारी त छैन ।भात के सित खाने ? छेउमै बस्नु भएको गोबिन्द दाइलाइ सुटुक्क भनेँ – दाइ , मलाइ त तर्कारी नै छैन है , अचार मात्र छ ।

दाइले भान्छेले सुन्ने गरि भन्नुभयो – हैन , यताको चलन नै दुलाहालाइ तर्कारी नखुवाउने हो कि के हो? यहाँ दुलाहा बाउलाइ त तर्कारिको भाग नै छैन है ! चलन त हैनछ । छुटेको रहेछ । हतार , हतार तर्कारी आयो । म लगायत सबैले खाना खाइयो ।

मैन्टोल बालेर बिहे शुरु भयो ।आरेभन्जिङ् मा पचास रुपैयाँ मा किनेको रंगिन चश्मा लगाएर रातभरी म जग्गेमा बसिरहेँ । बिमलले फोटा खिचिरहे । कोहि मलाइ सहयोग गर्न बसे , कोहि जन्ति सुते ।

बाजा पनि घरी घरी बजिरहे । बिहान झिसमिसेमै बिबाह सकियो । दुलही अन्माइदिए पछि दुलही र सरसामान बोकाएर त्यहाबाट हिँडिहालियो ।

( लामो लेख झ्याउलाग्दो हुने भएकाले मैले छोट्याएँ । फेरि भेटौँला ।)